Gerrit Krol, wiens werk vanaf het zesde nummer van 1974 tot het tweede van 2005 regelmatig in dit tijdschrift terug te vinden was, schreef in 1985 een stuk over witregels, dat al met instemming geciteerd is op deze site. We mogen het hernemen op Revisor.nl. Over een verschijnsel 'dat in de literatuur even normaal is als bijzonder - als je je rekenschap geeft van de overwegingen waardoor een schrijver zich laat leiden op het moment dat hij, al schrijvend, een regel overslaat'.

Zo kan het beginnen.

'De herder wil altijd met zijn neus voor de andere drie hondenneuzen uit. Hij trekt het hardste aan zijn riem. Ze draagt een zwart regenjack met de capuchon op tegen de regen. De dieren zijn niet van haar, dat merk je aan hoe ze met ze loopt en hoe de lijnen steeds in elkaar verstrikt raken. Ik heb haar al vaker met ze zien lopen langs het weiland.'

Maar daar kan het niet bij blijven, en daar blijft het niet bij. Dit meisje heeft voor elke hond een sleutel tot andermans huis, tot andermans levens. Met hetzelfde uitgangspunt als Elmer Schönbergers Vuursteens vleugels loopt dit verhaal uit in een stiekeme vervreemdingssessie à la Amélie. Maar wie is die 'ik'? Misschien dezelfde persoon als 'je', iemand die al uit het vage 'hoe ze loopt' iets op kan maken, iemand die toekijkt met een scherpe blik. Maar wat doet die iemand in het verhaal van de honden en het meisje?

Er dringt zich een verteller op in Sara Kroos fictiedebuut Doorkijk (2011), in bijna alle verhalen in de bundel. Iemand kijkt door de vitrage naar binnen, iemand ziet een Marokkaanse in een viskraam, een stel zestigers op een terras, iemand gebruikt zijn observaties om zich in iemand in te leven, en er iets meer van te maken. Maar waarom telkens de sleutel en de deur vermelden als je zó naar binnen kunt stappen?

Omdat dat de grap grappiger maakt? Ik kom erop terug. Ik las de afgelopen weken ook een debuut uit 2010, van Daphne Huisden, Alles is altijd fictie. In de proloog staat 'Alles is ingevuld. Binnen de lijntjes. Laat ik een verhaal maken. Laten we een spel spelen', en vanaf de volgende pagina is er een ik, je denkt dezelfde ik, maar het blijkt een andere ik, en blijkbaar geldt de titel ook bínnen het verhaal.

Over vertellers en sleutels, binnen en buiten, fictie en wat klopt.

Peter Maes had zich laten vervangen door een collega op het congres in Lissabon. Hij had er wel naar uitgekeken zijn zoon te zien en samen een paar biertjes te drinken, maar de werkelijkheid hield hem in bed. De dokter had hem iets voorgeschreven om te kalmeren, maar Peter Maes werd niet kalm, hij mocht dan wel in bed liggen maar binnenin werd hij geplaagd door beelden die hem vreemd leken, beelden waarvan hij walgde en die hij nooit gezien zou hebben als firma Fiksal zijn huis niet had bezet, hun nest, zoals zijn vrouw het zei.

Hij had van een van de werklieden vernomen dat de aannemer in de hiel van Italië, vlakbij de Adriatische zee een villa met een zwembad aan het bouwen was. Hij tikte de naam van het dorpje in… en plots werd zijn machteloosheid een vraag… of hij iemand zou kunnen vermoorden. Lang hoefde hij er niet over na te denken. Niet dat hij het graag zou doen, maar nu stond hij met zijn rug tegen de muur en besefte dat onderhandelen geen enkele zin meer had. Het ging er niet over of hij het recht had iemand te vermoorden, dat had niemand, het ging om overleven, of - alweer dat nobel instinct - om valsspelers uit te schakelen.

We bieden onze abonnees tijdelijk grote fragmenten uit nieuwe boeken van auteurs die in De Revisor stonden: Laura Broekhuysen, Hans Groenewegen, Jan van Mersbergen, Daan Heerma van Voss, Victor Schiferli en nu Anton Valens. Achter de abonneemuur. Ditmaal een groot hoofdstuk uit Het boek Ont, het vijfde boek van Anton Valens.

Met de overgang van de gulden naar de euro breekt voor Isebrand Schut de financiële ijstijd aan. Na oneervol ontslag als callcentermedewerker probeert hij zijn leven op de rit te krijgen door een zelfhulpgroep op te richten. De ambities van de leden van Man&Post strekken echter verder dan het saneren van hun administratie: de Limburger Jean-Luc wil van de wietplantage in zijn woonkamer af, de psychiatrisch verpleegkundige Sylvio probeert als vj naam te maken in het Groninger uitgaanscircuit en de voorman Ebel Formsma staat op de bres voor de ondergrondse toiletten op de Grote Markt.

Wanneer de flamboyante en bemiddelde organisatieadviseur Meckering uit Nieuw-Buinen zich bij de groep meldt, wordt Isebrand uit zijn inertie getild. Meckering, met zijn fenomenaal onnavolgbare redeneerkunst, neemt hem mee op een lange reis naar de oorsprong van het voorvoegsel 'ont'.

Het Boek Ont is een bij vlagen hilarische, bloedmooi geschreven roman waar het talent van Anton Valens van elke pagina af spat. Man&Post is een onvergetelijke vriendenclub.

Ook bij Uitgeverij Augustus en Athenaeum Boekhandel zijn fragmenten te lezen uit het boek. Het is te koop bij Athenaeum in Amsterdam en Haarlem, eveneens in Amsterdam bij Selexyz Scheltema en Van Rossum, en verder in Noord-Holland bij Van der Meulen (Alkmaar), Deutekom (Heiloo) en Stevens (Hoofddorp). En bij boekhandels BoekenArk (Weesp), Selexyz Scholtens (Groningen), Selexyz De Tille (Leeuwarden), Daan Nijman (Roden), Binnert Overdiep (Heerenveen), Westerhof (Zwolle), Broekhuis (Almelo, Hengelo, Enschede), Praamstra (Deventer), Nawijn & Polak (Apeldoorn), Boek en Buro (Zevenaar, Haaksbergen, Zutphen, Ede, Doesburg, Doetinchem), Hijman & Arends (Arnhem), Kniphorst (Wageningen), Arentsen (Tiel), Van Dinter (Boxmeer), Bert van der Heijden (Uden), Van Kemenade & Hollaers (Breda), Priem (Valkenswaard), Selexyz Kooyker (Leiden), Van der Meer (Noordwijk), Verkaaik (Gouda), Quist (Bergen op Zoom) De Vries (Zierikzee), De Koperen Tuin (Goes), De Drvkkery. (Middelburg, Vlissingen).

Op een gegeven moment zaten er tien vreemde mannen in zijn huis; twee waren in de nieuwe zolderkamer een metalen constructie aan het plaatsen terwijl in de keuken drie kerels de valse wanden en valse plafonds aan het uitbreken waren waarachter oude en onverantwoorde leidingen liepen. Die leidingen werden door twee loodgieters weggehaald en vervangen. Ondertussen liep Peter Maes met een elektricien rond om te kijken waar de verlichting, de nieuwe stopcontacten en de internetaansluiting moest komen. Hij had frisdrank en chocoladewafels gehaald voor de mannen en buiten twee kratten bier gezet, voor na het werk.

'Maar je kunt Enter natuurlijk niet lezen zonder Hermans te kennen,' zei mijn collega tegen me.
'Natuurlijk.'

Maar toen was mijn recensie al af. Ik had niets opgepikt van Hermansreferenties, behalve het expliciete 'Lotte, die Nooit meer slapen in haar rugzak had, verklaarde Alfred Issendorf tot aansteller en mietje'. Logisch, we hiken door Noors territorium, en Lotte is allesbehalve een mietje in Grip. Maar ik had dus enorm veel gemist?!

Ik ben gaan herlezen, en moest erkennen dat Hermans' Noorse roman wel erg goed was. En dat hij uiterst vaardig is met witregels. En dat zijn eerste zin fenomenaal is. Maar of hij me nu zoveel helpt bij het begrijpen van Enter? Over witregels, perspectieven, vergelijken, en de nonsens van beïnvloeding.

Ze bestelden tegels met vijftig verschillende motieven, sommige hadden twee kleuren, andere drie of vier. Samen hadden ze een paar avonden een plan van de vloer gepuzzeld met kleine papieren kopietjes van de tegels; er mochten geen zelfde tegels naast elkaar komen of in de zelfde rij liggen, het was een hele wiskundige oefening. De man die de vloer ging leggen bestudeerde de oude vloer en zei dat hij hierop geen Marokkaanse tegels kon lijmen, de oude tegels moesten eruit, vervolgens konden ze de tegels in de cement leggen, dat zou het mooist zijn, in de cement. Peter Maes brak zelf de oude tegels uit en stapelde ze samen met zijn dochters op het terras naast de tuinstoelen.

Zie ook NRC Handelsblad en Athenaeum.nl. Van Mersbergen is, na Gustaaf Peek, het tweede redactielid van De Revisor dat de prijs voor aanstormend talent mocht ontvangen. Einde dienstbericht.

We bieden onze abonnees tijdelijk grote fragmenten uit nieuwe boeken van auteurs die in De Revisor stonden: Laura Broekhuysen, Hans Groenewegen, Jan van Mersbergen, Daan Heerma van Voss, en nu Victor Schiferli. Achter de abonneemuur. Ditmaal een groot fragment uit Dromen van Schalkwijk, het romandebuut voor de dichter die in het tweede halfjaarboek van 2011 publiceerde.

Haarlem, begin jaren tachtig. Felix Swammerdam woont met zijn moeder en streng-religieuze stiefvader op een flat in Schalkwijk. Op school sluit hij vriendschap met David Bergman van de veelbelovende band New Dark Age. Muziek is voor hen het enige wat telt, daarbij koestert Felix een allesverslindende verliefdheid voor Charlotte – maar hij is niet de enige.

Dromen van Schalkwijk is het verhaal van een zoektocht naar een eigen plek in de wereld, tegen de roesverwekkende achtergrond van alcohol, drugs en heel veel popmuziek.

Victor Schiferli (1967) publiceerde drie dichtbundels: Aan een open raam, Verdwenen obers en Toespraak in een struik. Dromen van Schalkwijk is zijn romandebuut.

• Liefdevol en melancholiek portret van een jeugd in de jaren tachtig. – Peter Buwalda over Dromen van Schalkwijk
• Schiferli heeft, als het om het scherp tussen droom en werkelijkheid gaat, heel wat illusies in de hoge hoed. Hij grossiert in verrassende beelden. – NRC Handelsblad